PI-RADS Score คืออะไร? อ่านผล MRI ต่อมลูกหมากอย่างไร และมีโอกาสเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากมากน้อยแค่ไหน
คู่มือสำหรับผู้ป่วยและครอบครัว เพื่อทำความเข้าใจผล MRI ต่อมลูกหมาก (Prostate MRI) และการประเมินความเสี่ยงมะเร็งต่อมลูกหมาก
PI-RADS Score คืออะไร?
PI-RADS (Prostate Imaging Reporting and Data System) เป็นระบบมาตรฐานสากลสำหรับรายงานผล MRI ต่อมลูกหมาก เพื่อช่วยประเมินความเสี่ยงของมะเร็งต่อมลูกหมากที่มีนัยสำคัญทางคลินิก (Clinically Significant Prostate Cancer)
ทำไม MRI ต่อมลูกหมากจึงสำคัญ?
MRI ต่อมลูกหมาก (Multiparametric MRI หรือ mpMRI) ช่วยระบุตำแหน่งรอยโรคได้แม่นยำกว่าการอัลตราซาวนด์เพียงอย่างเดียว และได้รับการแนะนำในแนวทาง EAU, AUA และ NCCN สำหรับผู้ป่วยที่สงสัยมะเร็งต่อมลูกหมาก
ข้อมูลจาก PROMIS Trial
- mpMRI มี Sensitivity ประมาณ 93%
- TRUS Biopsy แบบเดิมมี Sensitivity ประมาณ 48%
- ช่วยลดการเจาะชิ้นเนื้อที่ไม่จำเป็นได้ประมาณ 27%
ตาราง PI-RADS Score และโอกาสพบมะเร็งต่อมลูกหมาก
| PI-RADS | ความหมาย | ความเสี่ยงโดยประมาณของ Clinically Significant Prostate Cancer |
|---|---|---|
| 1 | ต่ำมาก | 4-5% |
| 2 | ต่ำ | 5-10% |
| 3 | ก้ำกึ่ง (Grey Zone) | 17-20% |
| 4 | สูง | ประมาณ 46% |
| 5 | สูงมาก | 75-89% |
PI-RADS 3 ต้องเจาะชิ้นเนื้อหรือไม่?
ไม่จำเป็นทุกคน การตัดสินใจขึ้นอยู่กับค่า PSA, PSA Density, อายุ, ประวัติครอบครัว และผลตรวจร่างกาย
| ปัจจัย | ความสำคัญ |
|---|---|
| PSA Density > 0.15 | เพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง |
| มีญาติสายตรงเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก | เพิ่มความเสี่ยง |
| PSA เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง | ควรพิจารณาตรวจเพิ่มเติม |
PSA Density คืออะไร?
PSA Density (PSAD) คำนวณจาก ค่า PSA ÷ ปริมาตรต่อมลูกหมาก เป็นตัวช่วยแยก PSA สูงจากต่อมลูกหมากโต และ PSA สูงจากมะเร็งต่อมลูกหมาก
MRI Fusion Biopsy คืออะไร?
MRI Fusion Biopsy เป็นการนำภาพ MRI มาผสานกับ Ultrasound แบบ Real-Time เพื่อเจาะชิ้นเนื้อจากตำแหน่งที่สงสัยโดยตรง ช่วยเพิ่มโอกาสตรวจพบมะเร็งต่อมลูกหมากที่มีนัยสำคัญทางคลินิก
PRECISION Trial
- MRI-targeted biopsy พบมะเร็งที่มีนัยสำคัญทางคลินิก 38%
- Systematic biopsy แบบเดิมพบ 26%
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
PI-RADS 4 แปลว่าเป็นมะเร็งแน่นอนหรือไม่?
ไม่ใช่ เป็นเพียงการประเมินความเสี่ยง การยืนยันยังต้องอาศัยผลชิ้นเนื้อ
PI-RADS 5 อันตรายหรือไม่?
เป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงมาก แต่ยังต้องตรวจยืนยันทางพยาธิวิทยา
MRI ปกติ ยังเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากได้หรือไม่?
ได้ แม้ MRI จะมีความแม่นยำสูง แต่ยังไม่สามารถตรวจพบมะเร็งทุกกรณี
สรุป
PI-RADS Score เป็นเครื่องมือสำคัญในการประเมินความเสี่ยงมะเร็งต่อมลูกหมากจาก MRI ต่อมลูกหมาก ยิ่งคะแนนสูง โอกาสพบมะเร็งที่มีนัยสำคัญทางคลินิกยิ่งสูง อย่างไรก็ตามควรพิจารณาร่วมกับ PSA, PSA Density และปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ